Schoonheid als levensverlenging

Waar vind je troost in, nee, dat is te zielig: waar word je door opgepept? Ik heb dat met weelderig groen, met robuuste bloei, zoals van een oergezonde, volwassen rododendron, met de aanblik van lekkere dikke baby’s, kleine jonge hondjes, aapjes en varkentjes, borden met smakelijk opgemaakte gerechten, sommige schilderijen en foto’s.

En vooral: architectuur. De vroege Frank Lloyd Wright, Alvar Aalto, Oscar Niemeyer, veel van Peutz, enkele uitingen van de Italiaanse architectuur tussen de oorlogen (nooit het woord ‘fascisme’ in verband brengen met deze gevoelens) maar vooral: Rietveld.

Rare woorden als ‘oogstrelend’ komen in de buurt, maar ik zou het liever houden op een combinatie van fascinatie en drogering, veel anders kan ik er ook niet van maken. Het gevoel dat je naar iets kijkt dat je gezondheid verbetert en je leven verlengt en je onderwijl is een soort roes brengt.

Al een tijdje loop ik rond met het idee over dat verschijnsel eens een stukje te schrijven, maar er zijn dingen die me tegenhielden en nog houden: mijn feitelijk onvermogen om gevoelens onder woorden te brengen, vooral: de vrees de betovering te verbreken.

Ik lees veel Italiaans, ik heb het al eens eerder gezegd; Italiaans is een taal die ik mezelf aangeleerd heb door tv te kijken, kranten te lezen, eenvoudigweg te beginnen aan boeken, heel af en toe (veel te weinig) met mensen te spreken voor wie Italiaans de moedertaal is. Ik had daarbij als basis de taal van mijn vader, het Friulano, een dialect van het Latijn, een taal die door veel Italianen wordt omschreven als ‘nogal Duits klinkend’, maar dat beslist niet is. Ik spreek die taal ook niet echt, ken er hoogstens wat uitdrukkingen uit, en flink veel vloeken. Ik kan het wel lezen, maar tegenwoordig moeilijker dan het Italiaans van Florence en Dante: modern Italiaans.

Sinds enige tijd lees ik Italiaans of ik Nederlands of Engels lees, al moet er nog één raadsel worden opgelost: hoe komt het dat het ene boek vlot wegleest en het andere wat moeizamer? Voorbeeld van het ene: Baudolino van Umberto Eco, het andere: veel werk van Sandro Veronesi – die laatste is de enige Italiaanse schrijver die ik wel eens ontmoet heb.

Van Alberto Moravia (1907-1990) had ik tot nu toe maar een paar boeken gelezen, Il Disprezzo (De Verachting) en Il Conformista; enkele maanden geleden drong zich steeds vaker het idee op: van die man moet ik eens wat meer lezen. De keuze was moeilijk: Moravia heeft een oeuvre nagelaten van een onvoorstelbare omvang. Niet alles is gemakkelijk verkrijgbaar, maar uiteindelijk viel de keuze op La Noia (De Verveling), Gli Indifferenti (De Onverschilligen) l‘Uomo Chi Guarda (De Man Die Kijkt) en La Via Interiore (Het Innerlijke Leven). Op de een of andere manier kwamen de titels me voor als ‘bij elkaar horend’, al zijn de boeken ook geschreven ergens tussen 1920 en 1965.

Begonnen ben ik bij La Noia – inderdaad, de verveling, maar dat woord heeft ook een bijbetekenis: ergernis. Ik ben nog niet erg ver: een schilder, zoon van rijke ouders, verveelt zich, zijn schilderijen bevallen hem niet, hij besluit weer bij zijn rijke moeder in te trekken, maar komt nog diezelfde dag op dat besluit terug – verder ben ik nog niet. Maar ik zie wel de hele tijd het Rietveld-Schröderhuis voor me, terwijl ik lees.

En dat leest me toch lekker weg, ik geloof het soms bijna niet hoe langer ik zit te lezen, ik kan het boek nauwelijks wegleggen.

En ja, ik weet het, het komt ook door de sfeer van films uit die tijd (1960) van Michelangelo Antonioni (die ook boeken van Moravia verfilmde) door de sfeer van Rome waarvan veel opvallende moderne architectuur inderdaad gerekend kan worden tot de Nieuwe Zakelijkheid… Wanneer mij gevraagd wordt waar ik het liefst zou wonen, is steevast mijn antwoord: dat penthouse ergens langs de Tiber in Rome.

Dat komt er natuurlijk nu al helemaal niet meer van, en maar goed ook, want de gezondheidszorg in Italië laat eh, enigszins te wensen over. En vanaf dat penthouse zie je natuurlijk weinig weelderig bloeiende rododendrons.

Ik kom hier over een paar maanden, als alles gelezen is, uiteraard op terug.


14 mei 2024

22 april 2024